کربنات سدیم

کربنات سدیم که به آن خاکستر سودا نیز گفته می‌شود، نوعی ترکیب شیمیایی معدنی است. خاکستر سودا از ترونا استخراج می‌شود. ترونا درواقع نوعی نمک حاوی کربنات سدیم و کربنات هیدروژن سدیم است که در نتیجه یک سری فرایندهای تبخیر، در دریاچه‌ها تولید می‌گردد. کربنات سدیم با فرمول شیمیایی Na₂CO₃، جامدی سفیدرنگ و محلول در آب است. این ماده یک باز نسبتا قوی بوده و در صنایع مختلف کاربرد دارد. مزیت بزرگ این ماده نسبت به هیدروکسید سدیم آن است که خورنده نیست و در نتیجه کار با آن ایمن‌تر می‌باشد. کربنات سدیم در دو نوع خوراکی و صنعتی در بازار یافت می‌شود. کربنات سدیم خوراکی، در صنایع غذایی به طور گسترده‌ای به‌عنوان نوعی افزودنی جهت کنترل اسیدیته و … مورداستفاده قرار می‌گیرد.

در این مقاله سعی داریم در خصوص کربنات سدیم خوراکی و کاربردهای آن مطالب مفیدی ارائه دهیم پس تا پایان مقاله با ما همراه باشید.

خواص فیزیکی و شیمیایی کربنات سدیم خوراکی

کربنات سدیم خوراکی، یک ماده شیمیایی جامد به رنگ سفید و دارای جرم مولی 105.9884 گرم بر مول (در فرم بدون آب) است. در 851 درجه سانتی‌گراد ذوب شده و در 1600 درجه سانتی‌گراد نیز به جوش می‌آید. در آب به میزان بالایی انحلال‌پذیر بوده، اما در استون و الکل نامحلول است. کربنات سدیم، خاصیت بازی نسبتا قوی از خود نشان داده و لذا در صنعت غذا برای تنظیم pH مواد غذایی از آن استفاده می‌شود.

فرایند تولید کربنات سدیم خوراکی

کربنات سدیم خوراکی، یک ماده شیمیایی است که طی یک فرایند دومرحله‌ای تولید می‌گردد. در مرحله نخست گاز آمونیاک از درون بستر آب‌نمک غلیظ عبور داده شده و توسط این محلول جذب می‌شود. سپس گاز دی‌اکسیدکربن به محیط تزریق شده و با انجام واکنش با محلول آب‌نمک حاوی آمونیاک، جوش شیرین تولید می‌شود. جوش شیرین به‌دست‌آمده از این مرحله، تحت شرایط دمایی 200 درجه سانتی‌گراد، تجزیه شده و آب و دی‌اکسیدکربن از دست می‌دهد. در نهایت آنچه باقی می‌ماند، کربنات سدیم است.

کاربردهای کربنات سدیم خوراکی

کربنات سدیم جامدی سفیدرنگ، بدون بو و مزه می‌باشد که به دو طریق طبیعی و مصنوعی به دست می­آید. نوع طبیعی، از خاکستر حاصل از گیاهان رشد کرده در خاک حاوی سدیم استخراج می­شود. نوع مصنوعی نیز از واکنش بین آمونیاک، کلرید سدیم و سنگ آهک ساخته می­شود.

کربنات سدیم خوراکی کاربردهای بسیاری در فرایندهای مربوط به صنایع غذایی دارد. این ماده جهت کنترل و تنظیم اسیدیته و میزان ترشی در مواد غذایی به کار می‌رود. همچنین در تولید برخی از بیسکویت‌های شور مزه جهت قلیایی کردن محصول استفاده می‌شود. در نوشیدنی‌های گازدار باعث القای حس خنکی شده و در صنعت ماکارونی و نودل، بافت محصول را بهبود می‌بخشد. از کاربردهای دیگر کربنات سدیم خوراکی می‌توان به ایجاد تردی در گوشت‌های فرآوری شده، پایدارکنندگی، حجم‌دهندگی خمیر و نیز جلوگیری از کلوخه شدن بافت محصول اشاره کرد.

مضرات کربنات سدیم خوراکی

کربنات سدیم خوراکی ماده‌ای مفید است که در مقادیر کم و کنترل شده، کاربردهای زیادی در فعل‌وانفعالات مربوط به تولید مواد غذایی دارد. بااین‌حال، همانند هر ماده شیمیایی دیگری، این ترکیب نیز در صورت عدم رعایت نکات ایمنی و مقدار مصرف مجاز، می‌تواند خطرآفرین باشد. حمل نامناسب و یا وجود نشتی در ظرف حامل این ماده، ممکن است باعث بروز عوارضی نظیر سرفه، تنگی نفس و تورم ریه شود. در صورت تماس کربنات سدیم با چشم، احتمال سوختگی و آسیب‌دیدن دائمی قرنیه وجود دارد. جهت حمل و استفاده از مقادیر زیاد کربنات سدیم خوراکی، بهتر است از تجهیزاتی نظیر دستکش، عینک و ماسک استفاده شود.

مزایای استفاده از کربنات سدیم خوراکی

استفاده از کربنات سدیم خوراکی در تهیه و تولید محصولات غذایی دارای مزایای متعددی است. از جمله این مزایا می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• بهبود طعم و مزه: کربنات سدیم می‌تواند با تنظیم pH و کاهش اسیدیته، طعم و مزه محصولات غذایی را بهبود ببخشد.
• افزایش ماندگاری: این ماده به عنوان یک نگهدارنده طبیعی عمل کرده و می‌تواند ماندگاری محصولات غذایی را افزایش دهد.
• حفظ بافت: کربنات سدیم با جلوگیری از تشکیل کریستال‌های یخ در محصولات منجمد، بافت محصول را حفظ می‌کند.

نحوه استفاده و مقدار مجاز مصرف

استفاده از کربنات سدیم خوراکی باید بر اساس دستورالعمل‌های مشخص و مقدار مجاز تعیین شده باشد. این ماده به صورت پودر یا محلول در آب استفاده می‌شود و باید به دقت اندازه‌گیری شود تا از عوارض احتمالی جلوگیری گردد. مقدار مجاز مصرف کربنات سدیم بسته به نوع محصول غذایی و کاربرد آن متفاوت است و باید بر اساس استانداردهای تعیین شده رعایت شود.

نگهداری و شرایط ذخیره‌سازی

کربنات سدیم خوراکی باید در شرایط مناسبی نگهداری شود تا از کیفیت و اثربخشی آن کاسته نشود. این ماده باید در ظروف دربسته و در مکانی خشک و خنک نگهداری گردد. همچنین باید از تماس با مواد اسیدی و رطوبت جلوگیری شود.